Aanbod - TUSSEN de lessen

Lager en secundair onderwijs

De school kan de mogelijkheid creëren om de vrije momenten tussen de lessen sportief of bewegend in te vullen.  Deze vrije momenten kunnen zijn: de speeltijden/pauzes, de middagpauze, een (on)verwacht uur studie, lesvrije periode na de examen...
Bewegen en sporten in vrije momenten tussen de lessen, heeft heel wat voordelen. Het is een effectief hulpmiddel om bewegingsarmoede tegen te gaan, het heeft een gunstig effect op de fysieke fitheid, het draagt bij tot een betere sfeer tussen de leerlingen en het helpt pestgedrag in te dijken.

 

 

Maak werk van een actieve speelplaats! 

Kinderen en jongeren brengen veel van hun tijd door op school. De school is dus bij uitstek de belangrijkste maatschappelijke instelling waar kan gestart worden met de promotie van levenslang bewegen en een gezonde levensstijl.  De speelplaats speelt hierin een centrale rol, hier liggen heel veel mogelijkheden  voor kinderen en jongeren. Een actieve speelplaats daagt kinderen uit om meer te bewegen, heeft een positieve invloed op de gezondheid, draagt bij aan betere schoolprestaties en minder ziekteverzuim en is een speel-, sport- en ontmoetingsplek voor kinderen.  Kinderen en jongeren die kunnen ontspannen op een  actieve speelplaats zijn gelukkiger. Ze zijn minder gestresseerd, beter geconcentreerd, hun creativiteit wordt geprikkeld en pestgedrag neemt af. Kortom de speeltijd, de middagpauze en de voor- en naschoolse momenten zijn uitgelezen momenten om kinderen/jongeren zich sportief en spelenderwijs te laten uitleven en zo bij te dragen tot een kwaliteitsvolle bewegingsopvoeding.


Om te komen tot goede efficiënte speeltijden/pauzes is een doordacht beleid omtrent speelplaats en ‘speeltijd/pauze’ een noodzaak. De visie van een speelplaatsbeleid maakt een wezenlijk onderdeel uit van een bewegings- en sportbeleid in je school en een duurzame verankering  binnen het opvoedingsproject van de school is essentieel.

De speelplaatswerking is een belangrijke aanvulling op het onderwijs dat in de klas (binnen) plaats vindt.  De speelplaats is dé ontmoetingsplek bij uitstek tijdens de schooldag waar kinderen hun:

  • sociaal-emotionele vaardigheden kunnen oefenen. De klinderen gaan bijvoorbeeld samen uitmaken welk spel ze zullen spelen.
  • zintuigelijk en motorische ontwikkelen: waar kan een kind beter oefenen dan buiten op de speelplaats. Het kan bijvoorbeeld de eigen grenzen aftasten door over een smalle rand te lopen, op een speeltuig te klauteren, …
  • creativiteit en fantasie wordt geprikkeld: tijdens bijvoorbeeld een rollenspel op de speelplaats  worden de kinderen uitgedaagd om hun creativiteit en fantasie te gebruiken
  • oriëntatie en ruimte wordt ontwikkeld: op de speelplaats leren kinderen de ruimte overzien. Door verschillende kleuren stoeptegels te gebruiken ontstaan er patronen die kunnen uitnodigen tot ruimtelijk spel.
  • natuurbesef wordt ontwikkeld: door tuintjes aan te leggen kunnen kinderen kennis maken met de natuur.
  • cognitieve ontwikkeling: een goed ingerichte speelplaats biedt ruimte om buiten les  te geven, zoals een praktische les waar begrippen als meten; inhoud,… aan de orde komen.

 

 schoen

Inrichting

Hoe ziet een speelplaats waar alle genoemde competenties aan bod kunnen komen eruit?

Een aantal voorwaarden:

  • De speelplaats moet veiligheid én uitdaging bieden;
  • Er moeten mogelijkheden zijn om veel te bewegen, maar ook voor rustig spel;
  • De plek moet structuur én vrijheid bieden;
  • De ruimte moet overzichtelijk zijn voor de leerkracht, maar er moeten ook geheimzinnige plekjes zijn;
  • Ook kinderen met een handicap moeten mee kunnen spelen en bewegen.

De concrete inrichting hangt af van de vorm en grootte van de speelplaats. En het is verstandig om  rekening te houden met bepaalde looproutes: van schoolpoort  naar de toegangsdeur van de school,  van de klas naar de zandbak, …

De inrichting hangt ook af van de speel- en ontwikkelingsbehoeften van de kinderen. Door het spel van kinderen te observeren kunt u hierover veel te weten komen. Zo kunnen verschillende sferen worden gecreëerd op de speelplaats en kan de speelplaats in zones worden ingedeeld. Elke zone heeft een eigen karakter en nodigt uit tot een bepaald soort spel.


 

Mogelijke zones voor een actieve speelplaats:

  • Speel- en sportruimte:
    Enkele tips:
    Door enkele lijnen op de speelplaats te schilderen creëer je terreintjes voor allerlei bewegings- en sportspelen. Door kleine doeltjes  te plaatsen, ontstaat een voetbalterreintje.
    Tover een stuk van de speelplaats om tot een ‘dansvloer’. Zet de schoolradio buiten en nodig een danser uit om les te geven.
    Door enkele balken te plaatsen, creëer je evenwichtsoefeningen.
    Plaats klim- & klautertoestellen, tafeltennistafels (ev. vaste betontafels).
    Bied ‘SPEELPLAATSKOFFERS’ aan: een fantastische werkvorm om bewegingsdrang te stimuleren.  
    Zorg voor losse materialen zoals springtouwen, ballen, stoepkrijt, fietsjes, steppen, circusmateriaal, poppenwagens, skippyballen.
    Integreer eenvoudige en duurzame symbolen, cijfers, letters, … in de bestrating. Zo is de  speelplaats ook een plek om op een speelse manier te leren.
  • Hoogteverschillen: een speelplaats met hoogteverschillen oogt speels en biedt extra speelmogelijkheden. Door een rioolbuis te bedekken met grond creëer je een heuvel om af te glijden of te rollen.
  • Natuur: kies beplanting die niet alleen decoratief is, maar ook geschikt voor spel. Kies struiken die tegen een stootje kunnen en waartussen de kinderen kunnen spelen. Voorzie ook een bloementuin waar steeds andere bloemen bloeien en waar vlinders en andere insecten op af komen.  
  • Beschutting: de speelplaats moet beschutting bieden tegen wind en regen. Een ruim afdak voor de ingang van de school zorgt ervoor dat kinderen kunnen schuilen. Bomen met een breed bladerdak bieden ook wat beschutting bij regen. Een blinde muur kan dienen als schuilplaats tegen wind en is tevens speelobject voor bijvoorbeeld kaatsenballen.

 

Uitvoering

Het  verbeteren van de speelplaats kan op verschillende manieren worden aangepakt. 
Als er voldoende geld beschikbaar is kan de school de speelplaats ingrijpend veranderen.
Als de financiële middelen beperkt zijn, kunnen kleine ingrepen soms grote effecten hebben. Elke verandering, hoe klein ook, valt op bij kleuters en heeft een toegevoegde waarde voor de  speelmogelijkheden en de plezierbeleving van de kinderen.

Bijvoorbeeld:

  • een ‘rustige ruimte’ creëer je vlug en goedkoop door ze af te zetten met bielzen.
  • Verander een deel van de betegelde speelplaats in een bloemen-, moestuintje. Plant een speelbosje.

Actieve(re) speelplaats:  een kans om schoolteam en leerlingen inspraak te geven!

Een saaie speeltijd/pauze? Dit is een ideaal thema om het schoolteam en de leerlingen op school creatief te laten denken over hoe het beter kan. Pak enkele details aan die zorgen voor een toffere sfeer op school. Je kan ook acties organiseren om wat meer leven te brengen op de speelplaats.

Met kleine creatieve details kan je een speelplaats heel wat leuker maken. Wees creatief en zoek naar goedkope en grappige ideeën.

Bijvoorbeeld:
Maak met de leerlingenraad een wandeling door de school. Op verschillende plaatsen blijf je stilstaan en denk je na over de inrichting op die plaatsen en welke activiteiten deze plaats leuker en actiever kunnen maken. Hoe zouden we leerlingen op deze plaatsen kunnen verrassen met een kleine aanpassing? Eventueel kan je ook aan de leerkrachten vragen om zo’n rondleiding te doen met een klas die studie heeft. Zo krijg je ook creatieve en actieve ideeën van andere leerlingen.
Niet alle leerlingen moeten meedoen. Dat hoeft ook niet om de sfeer te verbeteren.  Organiseer wel activiteiten die toegankelijk zijn voor iedereen.


 

schoen

Leerkrachten houden toezicht en observeren kinderen/jongeren

De directeur bepaalt hoeveel leerkrachten het toezicht waarnemen tijdens de speeltijd. Dit is afhankelijk van het aantal kinderen/jongeren.
De speelplaats is zo ingericht dat de toezicht houdende leerkracht alle leerlingen makkelijk in het oog kan houden. Een goede speelplaats heeft dus  geen verborgen hoeken of kanten. De school volgt ook de reglementering aangaande de veiligheid van de leerlingen.
De rol van de toezicht houdende leerkracht is actief. Leerkrachten kunnen op verschillende manieren beweegactiviteiten stimuleren:

  • leerlingen betrekken bij het opstarten van een beweeg- of sportactiviteit en hen verantwoordelijkheden geven in het verder uitbouwen;
  • leerlingen aanmoedigen om met elkaar samen te spelen;
  • door leerlingen beweegactiviteiten te laten organiseren;
  • door een complimentje te geven aan actieve leerlingen;
  • doe zelf actief mee te doen aan een beweegactiviteit;
  • door toe te zien op de opvolging van afspraken en regels.

Leerkrachten observeren de leerlingen en signaleren aan de collega’s belangrijke gegevens i.v.m. leerlingen uit hun klas. Tijdens de speeltijden observeren leerkrachten immers het sociaal samenzijn van de leerlingen. Kinderen oefenen tijdens sport en spel hun sociale vaardigheden op een hele andere manier dan in de klas. In de klas worden sociale vaardigheden aangeleerd, op de speelplaats worden ze in de praktijk gebracht! Als leerkracht de leerlingen hierbij helpen is dus ook wel hen verder op weg helpen in hun ontwikkeling. De leerkracht treedt preventief op en bemiddelt als dat nodig is en stimuleert leerlingen tot prettig spel.


 

Veiligheid en aansprakelijkheid

De speelplaats  is onderdeel van de school. De school is dan ook verantwoordelijk en kan aansprakelijk gesteld worden bij ongevallen. Hierdoor zijn vrij  ravotten, in een boom klimmen, …. zeldzame activiteiten geworden  op school. Kinderen missen zo heel wat mogelijkheden om te leren omgaan met risco, ze krijgen weinig kansen om riscocompetent te worden.
De website http://riscki.khleuven.be biedt informatie hoe je dit toch kan doen en welke resultaten je kan boeken door avontuurlijke activiteiten op school aan te bieden.  

Naast concrete ideeën om aan de slag te gaan vind je er ook informatie over :

  • de visie van de KHL op riscio en kinderen leren omgaan met risico;
  • hoe deze visie past in het veiligheids- en bewegings-en sportbeleid  van je school;
  • hoe je het team en de ouders kan sensibiliseren;
  • hoe je dit alles op een veilige en verantwoorde manier kan doen in overleg met de preventieadviseur van je school.;
  • hoe je kinderen avontuur kan laten beleven op school en waarom avontuur zo belangrijk is;
  • schoolverzekeringen en aansprakelijkheid.

Ouders

Het werken rond ‘speelplaats’ heeft meer slaagkansen als je de ouders hierbij  betrekt.
Wanneer kinderen thuis en op school dezelfde boodschap krijgen, heeft dit een groot effect op kinderen.
Ouders kunnen de boodschappen die de school meegeeft thuis ondersteunen. Bovendien kunnen ze  zelf het bewegings- en sportbeleid als onderdeel van het gezondheidsbeleid van de school steunen

Lees meer op: http://www.gezondopschool.be/sites/www.gezondopschool.be/files/page/attachments/servicedocument_voor_ouders.pdf

Zorg in de eerste plaats voor een goede doorstroming van informatie rond de schoolvisie ‘bewegingsbeleid’ en de speelplaatswerking naar de ouders. Verantwoord de gemaakte keuzes van de school. In deze communicatie benadruk je best dat het ontdekken van reële grenzen van belang is voor een gezonde ontwikkeling van kinderen (bv.: als school werken we soms met uitdagende materialen of speeltuigen, omdat dit ervoor zorgt dat kinderen daarmee leren omgaan). Leg evengoed de klemtoon dat dit gebeurt in een gecontroleerde omgeving (zowel wat betreft toezicht als inrichting).
Het is essentieel dat de school een duidelijke visie inneemt over ‘speelplaatswerking binnen het bewegingsbeleid’ vooraleer het gesprek met de ouders hierover aan te gaan. Ouders die overtuigd zijn van het nut van een kwaliteitsvol bewegingsbeleid op school motiveren hun kleuters ook van thuis uit.

Tips:

  • Bepaal de kanalen om over het belang van beweging voor de ontwikkeling van de kinderen te communiceren naar de ouders (bv. website, schoolkrant, elektronisch platform, …). Bereik je alle ouders?
  • Kijk of er op school reeds overlegstructuren aanwezig zijn waarvan ouders deel uitmaken (bv. schoolraad, ouderraad of oudervereniging). Maak hiervan gebruik om de visie op beweging en speelplaatswerking toe te lichten en vraag hen feedback. Geef hen inspraak en ruimte voor discussie.
  • Houd rekening met de wensen en verwachtingen van de ouders.
  • Bedenk vooraf hoe je zal omgaan met mogelijke weerstanden van ouders.
    Een leuke manier om ouders te informeren is via een oudercafé. Ouders lopen vrijblijvend langs bij verschillende standjes die informatie geven over het belang van beweging in de ontwikkeling van hun kleuter. Een standje kan informatie geven over de speelplaatswerking, de activiteiten die op school worden aangeboden, een ander standje kan informatie geven over de verzekering ,….

 

schoen

Aanbod van beweging, en spel en sport tijdens de middagpauze. 

De middagspeeltijd varieert tussen een half uur tot een uur en kan zelfs langer dan een uur duren. Elke school bepaalt dit zelf.

Gezien  de duur van de middagspeeltijd/pauze is dit moment uitermate geschikt  om bewegings- en sportkansen creëren voor de leerlingen.  Het aanbod tijdens de middag richt je is best op een laagdrempelig en meer permanent, gestructureerd   aanbod. Het heeft specifieke kenmerken:

  • stimulering van leerlingenparticipatie
  • bevordering van sociaal gedrag en vermindering van pestgedrag
  • bevordering van welbevinden van de leerlingen
  • bevordering van het schoolklimaat
  • bevordering van de betrokkenheid van het hele schoolteam

Voor het aanbieden van bewegings- en sportactiviteiten tijdens de middagpauze kan je een duurzame samenwerking en netwerking uitbouwen met lokale sportclubs, gemeentelijke sportdiensten en andere lokale sportactoren.


 

Enkele ideetjes:

  • nodig een team uit van een school in de buurt en organiseer een interscolair tornooi
  • organiseer een sportbeurs waarbij verschillende sportclubs zichzelf komen voorstellen.
  • organiseer een klassentornooi. Medeleerlingen kunnen worden ingeschakeld als scheidsrechter.
  • contacteer de sportclubs van de gemeente om initiaties in verschillende sporttakken aan te bieden. 

FOCUS OP HET SECUNDAIR ONDERWIJS

‘De pauze is veel meer dan een onderbreking van de lessen’. De speelplaats maakt het verschil

 

Aandacht voor samenleven op de speelplaats levert winst op voor je school:

  • Scholieren laden hun batterijen op en gaan rustig naar de klas
  • Scholieren denken positiever over anderen
  • Interactie met andere scholieren verruimt hun leefwereld
  • Scholieren voelen zich beter in hun vel
  • Er zijn minder conflicten

Gelijke onderwijskansen

Op de speelplaats vind je veel mogelijkheden voor een beleid gericht op gelijke onderwijskansen (GOK).

Wat kunnen secundaire scholen doen om de kwaliteit van het samenleven op de speelplaats te verhogen?
Inspiratie voor een positieve interactie tijdens de pauze is digitaal beschikbaar in de publicatie ‘Maak het verschil op de speelplaats’ op www.verschilopdespeelplaats.be.

Op deze website vindt je inspiratie, inzichten en ondersteuning: